>>> Thử 1 phút: giải thích môn chuyên ngành của bạn cho một người ngoài ngành. Bạn làm được không?
Hãy tham khảo Tháp nhận thức Bloom (Bloom’s Taxonomy) – một công cụ do Benjamin Bloom và các cộng sự phát triển.
Tháp Bloom được phân loại thành 6 cấp độ nhận thức, từ thấp đến cao:
- Nhớ (Remembering): Khả năng nhớ lại thông tin, dữ kiện, khái niệm cơ bản.
- Hiểu (Understanding): Khả năng diễn giải, giải thích, tóm tắt thông tin bằng ngôn ngữ của mình.
- Vận dụng (Applying): Khả năng áp dụng kiến thức, quy tắc, phương pháp vào một tình huống cụ thể hoặc mới.
- Phân tích (Analyzing): Khả năng chia nhỏ thông tin thành các bộ phận, xác định mối liên hệ, cấu trúc, nguyên nhân – kết quả.
- Đánh giá (Evaluating): Khả năng đưa ra nhận định, phán xét về giá trị của thông tin, ý tưởng dựa trên tiêu chí hoặc lập luận logic.
- Sáng tạo (Creating): Khả năng tổng hợp các yếu tố để tạo ra một sản phẩm mới, độc đáo hoặc đề xuất giải pháp mới.
Tháp Bloom cho thấy:
- Bậc 1 là Ghi nhớ: nhớ định nghĩa, thuật ngữ, quy trình. Đây là nền móng, nhưng nhớ được chưa có nghĩa là dùng được. Thuộc bài chỉ là bậc thang đầu tiên.
- Bậc 2 và 3 mới là nơi kiến thức chuyên ngành bắt đầu trở thành năng lực.
Bậc 2: Hiểu
Bạn hiểu khi giải thích lại được bằng lời của mình.
- Làm gì: diễn giải, tóm tắt, so sánh, phân biệt, phân loại.
- Ví dụ: giải thích khác biệt giữa hai nhóm khách hàng mục tiêu, tóm tắt một báo cáo dự án, rút kết luận từ một buổi thảo luận.
- Tự kiểm tra: không giải thích được trong 1 phút cho người ngoài ngành thì bạn vẫn đang ở bậc 1.
Bậc 3: Vận dụng
Đây là bước chuyển từ lý thuyết sang thực hành: dùng điều đã hiểu để xử lý một tình huống thật.
- Làm gì: thực hiện, áp dụng, làm theo quy trình.
- Ví dụ: dùng phần mềm quản lý khách hàng (CRM) để xử lý một danh sách khách, thử kỹ năng bán hàng trong một tình huống giả lập với bạn cùng nhóm.
- Tự kiểm tra: bạn làm được trên một bài toán chưa từng gặp, không chỉ lặp lại ví dụ trong lớp.
Cách đi từ bậc 1 lên bậc 3
Mỗi khái niệm học xong, hãy trả lời 3 câu theo thứ tự:
- Nó là gì? (nhớ)
- Mình giải thích nó thế nào? (hiểu)
- Mình dùng nó vào việc gì ngay tuần này? (vận dụng)
Ba câu này mất khoảng 10 phút mỗi khái niệm, và làm đều đặn thì kiến thức bắt đầu ở lại với bạn.
Phía sau hai bậc này
Các bậc Phân tích, Đánh giá, Sáng tạo giúp bạn có tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, và là phần nhà tuyển dụng đánh giá cao nhất. Nhưng chúng chỉ đứng vững khi bậc 2 và 3 đã chắc. Vì vậy hôm nay, đừng vội leo cao. Hãy làm chắc hai bậc ngay trước mặt.